X

گەڕان




پاكژی

سيواك

28/12/2022   |   164 :بینراو
مامۆستا كرێكار (فك الله أسره)

 سیواک

سیواکیش یه‌کێکه له سوننه‌ته سروشتییه‌کان و نیشانه‌یه‌کی به‌رزو روونی بایه‌خدانی ئیسلامه به خاوێنی و پاکێتی.

١- پێناسه‌ی سیواک:

سیواک که‌ ھه‌ندێک کورد پێی ده‌ڵێ: سیواوک، له‌ کرداری «سَاکَ»‍ه‌وه‌ ھاتووه‌ به‌ مانای لێخشاند. له‌ رووی

زاراوه‌ییه‌وه‌ بریتیه‌ له‌: ھێنان و بردنی چیلکه‌یه‌ک یان ھاوشێوه‌ی به‌سه‌ر دانه‌کاندا بۆ پاک راگرتنی، نه‌بادا زه‌ردایی لێبنیشێت.[1]

 عه‌ره‌به‌کان له‌ پێش ئیسلامیشه‌وه‌ داری ئه‌راکیان بۆ سیواک کردن به‌کار ده‌ھێنا که‌ ئێستا سه‌لمێنراوه‌ که‌ نه‌خۆشیه‌کانی کلۆری دان ناھێڵێت و پارێزگاری مینای سه‌ر ددانه‌کان ده‌کات و پووک له‌ ئاوسان و ھه‌و کردن ده‌پارێزێت. له‌ لایه‌کی تره‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شتێکه‌و ده‌که‌وێته‌ ناو ده‌م و سه‌ر زمان، مێشک ئاڕاسته‌ ده‌داته‌ زمان که‌ لیک و ھۆرمۆنی تر بڕێژێت به‌مه‌ش به‌رده‌وام سه‌ر دانه‌کان ته‌ڕ ده‌مێننه‌وه‌. ئاشکراشه‌ که‌ وشکبوونی ددان ھۆکاری سه‌ره‌کی رزین و ھه‌ڵوه‌رینێتی. ئه‌گه‌ر که‌سێک داری ئه‌راکی ده‌ست نه‌که‌وت ده‌شێت دارێکی تر بکاته‌ سیواک، یان ھه‌ر فڵچه‌یه‌ک به‌کار بھێنێت، ئه‌گه‌ر ھه‌ر نه‌بوو په‌نجه‌ی خۆی.

2-‌ ئه‌و کاتانه‌ی سیواک کردن تێیاندا ته‌ئکیدی زۆرتری له‌سه‌ر کراوه:

سیواک کردن له‌ ھه‌موو کاته‌کانی شه‌و و رۆژدا شتێکی باشه‌ چونکه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم) له‌ وه‌سفیدا ده‌یفه‌رموو: «السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ»[2]؛ «سیواک پاکژکه‌ره‌وه‌ی ده‌مه‌و مایه‌ی ره‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌یه‌». به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا له‌ ھه‌ندێک کاتدا زیاتر ته‌ئکید له‌ به‌کارھێنانی سیواک کراوه‌ته‌وه‌، وه‌کو:

الف- کاتی ده‌سنوێژگرتن:

له‌به‌ر فه‌رمووده‌که‌ی لای ئه‌بوھوڕه‌یڕه‌ -‌ خوا لێی رازی بێت-‌ که‌ ده‌فه‌رموێ: پێغه‌مبه‌ری خوا (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ

وَسَلَّم) فه‌رموویه‌تی: «لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ مَعَ كُلِّ وُضُوءٍ»[3]؛ «ئه‌گه‌ر سه‌خت نه‌بوایه‌ له‌سه‌ر ئوممه‌ته‌که‌م فه‌رمانم پێ ده‌دان که‌ سیواک له‌ کاتی ھه‌موو ده‌سنوێژێکدا به‌کار بھێنن».

ب- کاتی نوێژکردن:

له‌به‌ر ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ی تری لای ئه‌بوھوڕه‌یڕه‌ -‌ خوا لێی رازی بێت-‌ که‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ که‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم) ده‌فه‌رموێ: «لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ»[4]؛ «ئه‌گه‌ر سه‌خت نه‌بوایه‌ له‌سه‌ر ئوممه‌ته‌که‌م فه‌رمانم پێ ده‌دان که‌ سیواک له‌ کاتی ھه‌موو نوێژێکدا به‌کار بھێنن».

ج- کاتی قورئان خوێندن:

له‌به‌ر ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ی لای سه‌یدنا عه‌لی کوڕی ئه‌بوتالیبه‌ -‌ خوا لێی رازی بێت-‌ که‌ ده‌فه‌رموێ: پێغه‌مبه‌ری خوا (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم) فه‌رمانی پێکردبووین که‌ سیواک به‌کار بھێنین چونکه‌: «إنَّ الْعَبْدَ إذَا قَامَ يُصَلِّي أتَاهُ مَلَكٌ فَقَامَ خَلْفَهُ يَسْتَمِعُ الْقُرْآنَ وَيَدْنُو، فَلَا يَزَالُ يَسْتَمِعُ وَيَدْنُو حَتَّى يَضَعَ فَاهُ عَلَى فِيهِ، فَلَا يَقْرَأُ آيَةً إلَّا كَانَتْ فِي جَوفِ الْمَلَكِ»[5]؛ «له‌و کاته‌ی به‌نده‌یه‌کی خوا ھه‌ڵده‌ستێت بۆ نوێژ کردن، فریشته‌یه‌ک دێته‌ پشتیه‌وه‌و گوێ له‌ قورئانه‌که‌ ده‌گرێت و زیاتر لێی نزیک ده‌بێته‌وه‌، ئیتر ھه‌ر وا گوێ ده‌گرێت و نزیکتر ده‌بێته‌وه‌ تا ده‌می ده‌خاته‌ سه‌ر ده‌می ئه‌و، ئیتر ئه‌م ھه‌ر ئایه‌تێک بخوێنێته‌وه‌ ده‌چێته‌ بۆشایی سینه‌ی فریشته‌که‌وه‌». که‌واته باشه ئینسان له‌م کاته پیرۆزه‌دا ده‌م و ددانی خاوێن بێت.

د- کاتی چوونه‌ ماڵه‌وه‌:

چونکه‌ میقدامی کوڕی شوره‌یح -خوا لێیان رازی بێت-‌ له‌ باوکیه‌وه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ ده‌فه‌رموێ: له‌ عائیشه‌خانمم پرسی که‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم) که‌ ده‌ھاته‌وه‌ ماڵه‌وه‌ به‌ چی ده‌ستی به‌ ره‌فتاری خۆی ده‌کرد؟! فه‌رمووی: به‌ سیواک کردن.[6]

ه‍- کاتی شه‌ونوێژ:

له‌به‌ر ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ی لای سه‌یدنا حوزه‌یفه‌یه‌ که‌ فه‌رمووی: «كَانَ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَشُوصُ فَاهُ بِالسِّوَاكِ»[7]؛ « پێغه‌مبه‌ری خوا (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم) که‌ بۆ شه‌ونوێژ ھه‌ڵده‌ستا سیواکی به‌ ده‌م و دانیدا ده‌ھێنا».

و- کاتی ناخۆشی تامی ده‌م و کاتی زیادبوونی زه‌ردایی سه‌ر ددانه‌کان و پێش تێکه‌ڵاوبوونی خه‌ڵکی له‌ رۆژانی ھه‌ینی و بۆنه‌کان.

   ئیمامی ئیبنولقه‌ییم -‌ رَحِمَه‌ اللّه-‌ ده‌فه‌رموێ: سیواک، ده‌م بۆن خۆش ده‌کات، گه‌ده‌ ده‌حه‌وێنێته‌وه‌، ده‌نگ ساف ده‌کات، یارمه‌تی ھه‌رس کردنی خۆراک ده‌دات، ده‌زووله‌کانی ده‌نگ پاک ده‌کاته‌وه‌، چالاکی قورئان خوێندن و زیکرو نوێژه‌کان زیاتر ده‌کات، جێ سه‌رسامیی فریشته‌یه‌، مایه‌ی زیادبوونی چاکه‌یه‌،

له‌سه‌ر ھه‌مووشیانه‌وه‌ جێی ره‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌یه‌.

 

٣-‌ چۆنیه‌تی به‌کارھێنانی:

الف- سیواکه‌که‌ پێش به‌کارھێنانی بشۆ.

ب- به‌یانیان به‌شه‌ به‌کارھاتووه‌که‌ی سه‌ره‌وه‌ی ببڕه‌و لایده‌و به‌شێکی نوێ (سانتیمه‌ترێک زیاتر بێت) به‌کار بھێنه‌، به‌وه‌ی که‌ توێکڵه‌که‌ی سه‌ره‌وه‌ی لا ببه‌یت.

ج- له‌ راسته‌وه‌ بۆ چه‌پ، ھه‌روه‌ھا له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ به‌سه‌ر ددانه‌کانتیدا بھێنه‌.  

د- له‌ کۆتا به‌کارھێناندا به‌ زمانتیدا بھێنه‌، چونکه‌ حه‌وتاوپێنج له سه‌دی بۆنی ده‌م له‌ زمانه‌وه‌ دێت نه‌ک له‌ دان و بۆشایی گه‌روو.

ه‍- جارێکی تری پاش به‌کارھێنان بشۆره‌وه‌.



[1]. الشَوكَانِي، نَيِلُ الْأَوْطَار: ١/١٠٢.

[2]. النَّسَائِيّ: ١/٥٠؛ أَحْمَد: ٦/٤٧ – ٦٢؛ پله‌ی سه‌حيحه‌ (صَحِيحُ فِقْه السُنَة: ١/١٠٠).

[3]. صَحِيحُ الجَامِع: ٥٣١٦‌.

[4]. بُخَاري: ٦٨١٣؛ مُسْلِم: ٢٥٢.

[5].  الْبَيْهَقِيُّ: ١:٣٨؛ شێخی ئه‌لبانی (له‌ سِلْسِلَةُ الأَحَادِيثِ الصَّحِيحَة: ١٢١٣) به‌ سه‌حيحی داناوه‌.

[6]. خاوه‌ن کتێبانی ستته‌ گێڕاویانه‌ته‌وه‌ جگه‌ له‌ بوخاری و ترمزی.

[7]. بُخَاري: ٢٤٦؛ مُسْلِم: ٢٥٥.